Từ những vòng xoay trên không của “Khoảnh khắc tình yêu”, hai nghệ sĩ Thanh Hoa và Hiển Phước đã mang một câu chuyện giàu cảm xúc của xiếc Việt đến Liên hoan Nghệ thuật Xiếc quốc tế Minsk lần thứ 4, qua đó giành Giải Bạc giữa cuộc tranh tài quy tụ nghệ sĩ từ 21 quốc gia.
Sân khấu xiếc vốn không có nhiều chỗ cho sai số. Một động tác trên không chỉ kéo dài vài giây nhưng phía sau đó là hàng tháng, thậm chí nhiều năm rèn luyện để cơ thể đạt đến độ chính xác gần như tuyệt đối. Với tiết mục đu dây đôi “Khoảnh khắc tình yêu” (Moment of Love), Thanh Hoa và Hiển Phước không chỉ phải kiểm soát sức mạnh, trọng lượng và điểm rơi của cơ thể mà còn phải biến những động tác kỹ thuật thành một ngôn ngữ biểu đạt có cảm xúc.
Tại Liên hoan Nghệ thuật Xiếc quốc tế Minsk lần thứ 4, diễn ra từ ngày 17 đến 20/9 tại Rạp Xiếc quốc gia Belarus, tiết mục của hai nghệ sĩ Trung tâm Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh đã giành một trong ba Giải Bạc. Liên hoan quy tụ 31 tiết mục đến từ 21 quốc gia, trong đó có nhiều nền xiếc có truyền thống và trình độ kỹ thuật cao.
Theo kết quả chung cuộc, Grand Prix thuộc về tiết mục xiếc hổ của đoàn Italy. Ba Giải Vàng được trao cho các tiết mục đu dây xích của Belarus, đu bay của Triều Tiên và nhào lộn trên ván của Nga. Việt Nam cùng Rạp xiếc Nikulin và một tiết mục của Nga nhận Giải Bạc.
Điều đáng chú ý ở “Khoảnh khắc tình yêu” không chỉ nằm ở những động tác trên không có độ khó cao. Đu dây đôi đòi hỏi hai nghệ sĩ phải duy trì sự phối hợp gần như tuyệt đối trong từng lần nâng, giữ, xoay, thả. Chỉ một sai lệch nhỏ về nhịp, lực hoặc điểm tựa cũng có thể phá vỡ toàn bộ cấu trúc của tiết mục.
Nhưng nếu chỉ dừng ở kỹ thuật, xiếc khó có thể trở thành nghệ thuật biểu diễn theo đúng nghĩa. Trong tiết mục của Thanh Hoa và Hiển Phước, những động tác trên không được xây dựng như hình ảnh của sự nâng đỡ, tin tưởng và gắn bó. Hai cơ thể liên tục chuyển động, lúc tách khỏi nhau, lúc tìm đến nhau, tạo nên câu chuyện bằng hình thể thay vì lời thoại.
Đó cũng là cách xiếc đương đại đang mở rộng biên độ biểu đạt. Kỹ thuật vẫn là nền tảng, song âm nhạc, ánh sáng, nhịp điệu, hình thể và cảm xúc ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên một tác phẩm hoàn chỉnh. Trên sân khấu quốc tế, nghệ sĩ không chỉ được nhìn qua khả năng thực hiện động tác khó mà còn qua cách họ kể một câu chuyện bằng cơ thể.
Với Thanh Hoa, hành trình đến Minsk còn mang một ý nghĩa riêng. Nữ nghệ sĩ vừa trải qua thời gian nghỉ sinh con trước khi trở lại tập luyện. Thể lực thay đổi, sức bền và nhịp thở không còn như trước, trong khi tiết mục đu dây đôi đòi hỏi cường độ vận động cao. Khoảng thời gian gián đoạn tập luyện chung với Hiển Phước cũng khiến cả hai phải nhanh chóng tìm lại sự ăn ý vốn có.
Thanh Hoa chia sẻ sau khi sinh, cơ thể cần thời gian để thích nghi trở lại. Mỗi buổi tập vì thế trở thành một thử thách. Việc hoàn thành tiết mục trên sân khấu Minsk đã là một cột mốc với nữ nghệ sĩ, trước khi kết quả Giải Bạc được công bố.
Đằng sau vài phút biểu diễn là quá trình chuẩn bị khẩn trương của cả ê-kíp. Theo Nghệ sĩ Nhân dân Lưu Thị Bích Liên, người hướng dẫn chuyên môn, hai nghệ sĩ chỉ có khoảng thời gian ngắn để làm quen với sân khấu, đạo cụ và không gian biểu diễn sau hành trình dài đến Belarus. Trong điều kiện đó, yêu cầu quan trọng là ổn định tâm lý, lấy lại cảm giác sân khấu và bảo đảm kỹ thuật không bị ảnh hưởng bởi môi trường mới.
Thành công ở Minsk vì thế không chỉ là một tấm huy chương. Với những người làm nghề, mỗi cuộc thi quốc tế còn là dịp để đặt nghệ thuật của mình vào một không gian rộng hơn, nơi những chuẩn mực về kỹ thuật và sáng tạo liên tục được nâng lên.
Ông Lê Hồng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh, cho biết Liên hoan Minsk mang đến cơ hội quan sát trực tiếp những cách làm mới của nghệ sĩ quốc tế, đồng thời giúp đoàn Việt Nam mở rộng quan hệ với các đơn vị nghệ thuật nước ngoài. Các chương trình thi và gala tại Rạp Xiếc quốc gia Belarus, với khoảng 1.600 chỗ ngồi, thu hút đông khán giả.
Không khí của một rạp xiếc đầy khán giả cũng đặt ra một câu hỏi rộng hơn về đời sống của nghệ thuật xiếc tại Việt Nam. Để một nghệ thuật phát triển, tài năng của nghệ sĩ là chưa đủ. Phía sau sân khấu cần có hệ thống đào tạo, đội ngũ kế cận, tác phẩm mới, không gian biểu diễn và một lớp công chúng đủ rộng để duy trì sức sống cho nghệ thuật.
Đây cũng là một trong những vấn đề được đặt ra với xiếc TP Hồ Chí Minh. Hiện thành phố chưa có cơ sở đào tạo chuyên sâu về xiếc, khiến những người muốn theo nghề bài bản thường phải học tập xa nhà. Nghệ thuật xiếc lại đòi hỏi quá trình đào tạo dài, bắt đầu từ sớm và yêu cầu cường độ luyện tập cao, nên việc tìm kiếm thế hệ kế cận không đơn giản.
Từ kết quả tại Minsk, Trung tâm Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh định hướng tiếp tục đầu tư cho các tiết mục hiện có, phát triển tác phẩm mới, tổ chức tập huấn với chuyên gia và mở rộng hợp tác với các đoàn xiếc quốc tế. Một số đơn vị nước ngoài cũng bày tỏ mong muốn đưa nghệ sĩ đến TP Hồ Chí Minh biểu diễn, giao lưu và tham gia các chương trình nghệ thuật.
Xa hơn, thành phố đang tính đến khả năng tổ chức một liên hoan xiếc quốc tế, tạo thêm không gian để nghệ sĩ Việt Nam cọ xát với đồng nghiệp nước ngoài và đưa khán giả trong nước đến gần hơn với những xu hướng mới của nghệ thuật xiếc thế giới.
Từ trên cao, nơi một nghệ sĩ chỉ có vài giây để quyết định sự thành công của động tác, xiếc luôn là nghệ thuật của kỷ luật và niềm tin. Nhưng khi kỹ thuật được đặt trong một câu chuyện, những vòng xoay, cú thả và khoảnh khắc nâng đỡ không còn đơn thuần là màn trình diễn sức mạnh. Chúng trở thành hình ảnh của con người, của sự gắn kết và khả năng vượt qua giới hạn của chính mình.
“Khoảnh khắc tình yêu” vì thế mang theo nhiều hơn một kết quả tại Minsk. Từ sân khấu Belarus, Thanh Hoa và Hiển Phước cho thấy xiếc Việt có thể đối thoại với thế giới bằng chính thứ ngôn ngữ đặc biệt của mình: ngôn ngữ không cần lời, được tạo nên từ chuyển động, kỹ thuật, âm nhạc và cảm xúc.
Hoàng Phương
