Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), việc tổ chức lại dòng vật liệu sau sử dụng trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét. Hành trình tuần hoàn nhựa 2026 hướng tới giải quyết bài toán này bằng sự phối hợp giữa chính sách, doanh nghiệp, công nghệ và cộng đồng.
Sự kiện do Unilever Việt Nam phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM cùng Hội Liên hiệp Phụ nữ TP.HCM tổ chức. Trong khuôn khổ chương trình, các bên ký kết biên bản ghi nhớ về việc phối hợp thúc đẩy phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, đồng thời nghiên cứu, thí điểm mô hình Trạm thu hồi vật liệu tái chế (MRF) tại khu dân cư, chợ truyền thống, trường học và các địa điểm phù hợp.
Theo định hướng được đưa ra, phân loại tại nguồn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có hệ thống thu gom và tiếp nhận phù hợp phía sau. Người dân có thể thực hiện đúng việc phân loại, nhưng nếu vật liệu tiếp tục bị trộn lẫn hoặc không có nơi thu hồi, nguồn nguyên liệu cho tái chế sẽ bị thất thoát. Vì vậy, việc xây dựng các điểm MRF được xem là giải pháp giúp kết nối hành vi phân loại của cộng đồng với hoạt động tái chế.
Nghi thức mở cổng tiếp nhận hồ sơ cho Cuộc thi “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa 2026” (PCIC 2026)
Cùng với việc tổ chức các điểm thu hồi, chương trình chú trọng truyền thông và giáo dục cộng đồng. Hội Liên hiệp Phụ nữ TP.HCM sẽ góp phần đưa hướng dẫn phân loại vào đời sống và phản ánh những khó khăn từ thực tế; Sở Nông nghiệp và Môi trường thực hiện vai trò hướng dẫn, theo dõi; trong khi Unilever Việt Nam đóng góp kinh nghiệm về thay đổi hành vi người tiêu dùng và các sáng kiến thu gom, tái chế.
Mô hình MRF tại phường Tân Mỹ là một ví dụ cụ thể cho cách làm này. Chương trình được triển khai với sự phối hợp của UBND phường Tân Mỹ, Unilever Việt Nam và Công ty Cổ phần Công nghệ GRAC. Tại đây, vật liệu tái chế do người dân mang tới được cân, phân loại theo nhóm và lưu trữ trước khi chuyển tới các đơn vị tái chế phù hợp. Quá trình tiếp nhận cũng được số hóa, giúp người dân theo dõi thông tin trên ứng dụng GRAC.
Sau hơn 3 tháng hoạt động, trạm đã thu hồi hơn 5,5 tấn vật liệu tái chế với hơn 700 lượt người tham gia. Không gian này đồng thời trở thành địa điểm sinh hoạt cộng đồng, giúp trẻ em có thêm cơ hội tìm hiểu về bảo vệ môi trường và tái sử dụng vật liệu.
Điểm đáng chú ý là GRAC từng được vinh danh tại Cuộc thi “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa – PCIC 2024”. Sau đó, giải pháp được kết nối với doanh nghiệp và địa phương để thử nghiệm tại Tân Mỹ. Mô hình này cho thấy một sáng kiến từ cuộc thi có thể tiếp tục được đưa vào môi trường vận hành thực tế, qua đó thu thập dữ liệu, nhận diện vấn đề và hoàn thiện trước khi xem xét mở rộng.
Một nội dung quan trọng khác tại sự kiện là Cuộc thi “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa 2026” (PCIC 2026) chính thức mở cổng đăng ký. Chương trình hướng tới những giải pháp liên quan đến thiết kế bao bì, vật liệu thay thế, công nghệ tái chế, phân loại và thu gom, mô hình kinh doanh tuần hoàn, giảm rác thải nhựa cũng như tiêu dùng bền vững.
PCIC 2026 tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm sáng kiến. Bên cạnh startup, trường đại học và các tổ chức khoa học – công nghệ, cuộc thi khuyến khích sự tham gia của các nhóm nghiên cứu và phát triển (R&D), bộ phận đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. Đây là những lực lượng trực tiếp đối mặt với các vấn đề về nguyên liệu, chất lượng, dây chuyền sản xuất, nguồn cung và chi phí trong hoạt động thực tế.
Một thay đổi đáng chú ý là các đội thi không chỉ hướng đến việc được đánh giá hay trao giải. Những giải pháp có tiềm năng sẽ được kết nối với doanh nghiệp có nhu cầu ứng dụng, chuyên gia kỹ thuật, đơn vị thu gom – tái chế, đối tác trong chuỗi giá trị và nhà đầu tư. Qua đó, các nhóm phát triển có cơ hội tiếp tục hoàn thiện giải pháp và tiến tới thử nghiệm hoặc triển khai trong thực tế.
Kết quả từ PCIC 2024 là nền tảng để chương trình tiếp tục mở rộng. Mùa giải trước thu hút hơn 350 dự án, ý tưởng và doanh nghiệp, kết nối hơn 500 cá nhân, tổ chức cùng 42 chuyên gia. Chương trình ghi nhận 48 ý tưởng đổi mới sáng tạo và 47 giải pháp triển vọng, đồng thời tổ chức hơn 60 giờ đào tạo, cố vấn và kết nối.
Theo ông Vũ Đình Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, kinh tế tuần hoàn cần sự tham gia của nhiều lực lượng. Nhà nước tạo dựng chính sách và môi trường thuận lợi; giới khoa học cung cấp tri thức, công nghệ; doanh nghiệp đưa giải pháp vào sản xuất và thị trường; còn nhà đầu tư, các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo góp phần cung cấp nguồn lực. Sự kết nối giữa các bên là điều kiện để sáng kiến có thể vượt khỏi phạm vi thử nghiệm và tạo giá trị thực tế.
Bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Quốc gia Unilever Việt Nam
Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Quốc gia Unilever Việt Nam, nhận định thị trường tái chế trong nước đã có những chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn lượng lớn vật liệu sau sử dụng chưa được khai thác hiệu quả. Do đó, đổi mới công nghệ được kỳ vọng giúp tháo gỡ các điểm nghẽn trong phân loại, thu gom và tái chế, đồng thời tạo nguồn cung vật liệu tái chế ổn định hơn.
Việc kết hợp chương trình phân loại chất thải tại nguồn với cuộc thi tìm kiếm giải pháp mới cho thấy cách tiếp cận toàn diện hơn đối với kinh tế tuần hoàn nhựa. Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) và triển khai Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035, sự liên kết giữa chính sách, công nghệ, doanh nghiệp và cộng đồng được kỳ vọng tạo thêm động lực để các sáng kiến xanh được thử nghiệm, hoàn thiện và nhân rộng.
Hoàng Phương
