Từ thực tế đó, một dự án triển khai tại TPHCM trong giai đoạn 2023-2026 đã lựa chọn gia đình và cộng đồng làm trọng tâm can thiệp, đồng thời xây dựng mạng lưới hỗ trợ từ cha mẹ, người chăm sóc đến các cơ sở giáo dục, bảo trợ xã hội và dịch vụ chuyên môn.
Ngày 17/9, Hội Bảo vệ Quyền trẻ em TPHCM phối hợp Tổ chức Planète Enfants & Développement (PE&D) tổ chức Hội nghị tổng kết Dự án “Hỗ trợ chăm sóc vì sự phát triển toàn diện cho trẻ em trong những năm đầu đời tại gia đình và cộng đồng trên địa bàn TPHCM, giai đoạn 2023-2026”.
Mục tiêu của dự án là giúp trẻ em dưới 6 tuổi có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt được tiếp cận bình đẳng với các dịch vụ hỗ trợ phù hợp. Thay vì chỉ tập trung giải quyết từng trường hợp, chương trình hướng đến việc nâng cao năng lực của những người gần trẻ nhất, từ cha mẹ, ông bà, người chăm sóc đến giáo viên và cán bộ tại các cơ sở trợ giúp trẻ em.
Thay đổi bắt đầu từ người chăm sóc
Trong chăm sóc trẻ nhỏ, kiến thức của người lớn có ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường mà trẻ được nuôi dưỡng mỗi ngày. Vì vậy, một phần quan trọng của dự án là giúp cha mẹ có thêm thông tin và kỹ năng để nhận diện nhu cầu của trẻ, đồng thời điều chỉnh cách tương tác trong gia đình.
Trong 3 năm, 23 lớp tập huấn được tổ chức với 819 phụ huynh tham gia. Dự án cũng triển khai 277 buổi sinh hoạt Câu lạc bộ Trẻ em với sự tham gia của 559 phụ huynh.
Các nội dung được đưa vào chương trình gắn với những vấn đề thường gặp trong cuộc sống gia đình như dinh dưỡng, chăm sóc trẻ trong những năm đầu đời, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử, bình đẳng giới, kỹ năng làm cha mẹ và phòng ngừa xâm hại, bạo lực trẻ em.
Theo báo cáo đánh giá độc lập, 98% phụ huynh được khảo sát cho biết đã thay đổi hành vi và áp dụng các thực hành mới tại nhà với con.
Con số này phản ánh một khía cạnh quan trọng của hoạt động hỗ trợ trẻ em: kiến thức chỉ thực sự tạo ra tác động khi được chuyển thành hành động trong đời sống hằng ngày. Với trẻ dưới 6 tuổi, nơi trẻ dành phần lớn thời gian ở gia đình, sự thay đổi của cha mẹ và người chăm sóc có thể tạo ra những tác động trực tiếp đến cách trẻ được nuôi dưỡng, giao tiếp và bảo vệ.
Không dừng ở phụ huynh, dự án đồng thời hướng đến những người đang trực tiếp chăm sóc trẻ tại các cơ sở.
Bổ sung năng lực cho những người ở tuyến đầu
176 giáo viên, người chăm sóc trẻ và cán bộ tại các trường tình thương, cơ sở mầm non ngoài công lập và cơ sở bảo trợ xã hội đã được tập huấn nâng cao kỹ năng chăm sóc trẻ.
Trong đó, nhóm trẻ gia đình và các cơ sở chăm sóc trẻ quy mô nhỏ được quan tâm bởi đây là loại hình có thể tiếp nhận con em công nhân, người lao động tại những khu vực có nhu cầu gửi trẻ cao.
Đối với trẻ nhỏ, người chăm sóc là những người thường xuyên quan sát và tiếp xúc với trẻ. Do đó, việc nâng cao khả năng nhận diện nhu cầu, xử lý tình huống và thực hiện các biện pháp bảo vệ trẻ có thể góp phần hạn chế những nguy cơ phát sinh trong môi trường chăm sóc.
Dự án cũng đào tạo 25 giảng viên nguồn, trong đó 22 giảng viên, báo cáo viên tiếp tục đồng hành. Đây là lực lượng được kỳ vọng có thể duy trì hoạt động đào tạo, chia sẻ kiến thức và hỗ trợ các nhóm chăm sóc trẻ tại cộng đồng sau khi chương trình kết thúc.
Bên cạnh đó, mô hình Câu lạc bộ Gia đình được xây dựng và duy trì tại cộng đồng. Từ chỉ tiêu ban đầu 3 câu lạc bộ, dự án đã phát triển thành 10 câu lạc bộ, thu hút khoảng 490 gia đình tham gia các hoạt động vui chơi, tương tác giữa cha mẹ và con.
Kết quả tổng kết cho thấy 86% phụ huynh tham gia cam kết áp dụng kiến thức được chia sẻ. Nam giới chiếm 28% số người tham gia, cho thấy vai trò của người cha cũng được đưa vào các hoạt động chăm sóc và giáo dục trẻ.
Khi trẻ cần nhiều hơn một địa chỉ hỗ trợ
Một trong những vấn đề đặt ra trong công tác bảo vệ trẻ em là không phải mọi khó khăn đều có thể giải quyết trong phạm vi gia đình. Một trẻ gặp vấn đề về sức khỏe, tâm lý, dinh dưỡng hoặc học tập có thể cần đến sự hỗ trợ của nhiều dịch vụ khác nhau.
Từ cách tiếp cận này, dự án chú trọng xây dựng mạng lưới chuyển gửi. Gần 200 lượt trẻ em và gia đình được kết nối với các dịch vụ thiết yếu về y tế, dinh dưỡng và giáo dục.
Hai phòng tham vấn tại Tân Phú và Thủ Đức cũng được vận hành, tạo thêm kênh hỗ trợ cho trẻ và phụ huynh gặp khó khăn về tâm lý, cảm xúc hoặc hành vi. Các bác sĩ và chuyên gia tâm lý được kết nối để tư vấn trực tiếp cho những trường hợp có nhu cầu.
Những hoạt động này cho thấy bảo vệ trẻ không chỉ là phòng ngừa nguy cơ xâm hại hay bạo lực mà còn bao gồm khả năng phát hiện sớm những khó khăn của trẻ và đưa trẻ đến đúng dịch vụ khi cần thiết.
Hướng đến mô hình có thể duy trì tại cộng đồng
Sau 3 năm, vấn đề được đặt ra không chỉ là dự án đã đạt được bao nhiêu chỉ tiêu mà còn là những mô hình nào có thể tiếp tục tồn tại khi nguồn lực dự án giảm hoặc kết thúc.
Định hướng Giai đoạn 3 vì vậy tập trung vào chuyển giao và nhân rộng. Lực lượng nòng cốt tại địa phương sẽ được tăng cường để có thể tiếp tục vận hành các hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế.
Nhóm trẻ mầm non độc lập, nhóm trẻ gia đình và những địa bàn có đông công nhân, người lao động có hoàn cảnh khó khăn tiếp tục được xác định là nhóm cần quan tâm. Cùng với đó, hoạt động tham vấn và chăm sóc sức khỏe tinh thần cho trẻ, cha mẹ và người chăm sóc được định hướng duy trì, phát triển.
Sự phối hợp liên ngành cũng được đặt ra nhằm kết nối tốt hơn giữa các lĩnh vực liên quan đến trẻ em, từ giáo dục, y tế, lao động – xã hội đến Hội Liên hiệp Phụ nữ và chính quyền địa phương.
Dự án do Hội Bảo vệ Quyền trẻ em TPHCM và PE&D phối hợp thực hiện, với sự tài trợ của Cơ quan Phát triển Pháp (AFD).
Từ một lớp tập huấn dành cho cha mẹ đến một phòng tham vấn, từ người chăm sóc trẻ đến mạng lưới chuyển gửi dịch vụ, mỗi mắt xích đều hướng đến một mục tiêu chung: để trẻ em, nhất là những em có hoàn cảnh khó khăn, không phải tự mình đối diện với những thiếu hụt trong những năm tháng đầu đời.
Khi gia đình có thêm kiến thức, người chăm sóc được nâng cao năng lực và cộng đồng có khả năng kết nối các dịch vụ cần thiết, việc bảo vệ trẻ có thể được bắt đầu sớm hơn, gần trẻ hơn và gắn với cuộc sống hằng ngày hơn.
Hoàng Phương
